آسمان شب جادو میکند! قبول دارید؟ حالا میتوانید تصور کنید که این پهنه سحرانگیز همزمان با بارش شهابی برساووشی چه غوغایی به پا میکند؟ اگر از تصور شما خارج است از گردشران تورهای نجومی بپرسید! چون دقیقا این همان اتفاقیست که بسیاری را دیوانه کندوکاو در آسمان شب کرده است. حتی بسیاری به دل طبیعت میزنند و منتظرند شب فرا رسد که تازه سفرشان را آغاز کنند، سفری به هزارتوی آسمان رازآلود و تمام نشدنی.
در این مطلب هر آنچه که باید درباره بارش شهابی برساووشی بدانید را گرد آوردهایم. از زمان و مکان مناسب این پدیده نجومی گرفته تا علت وقوع، جذابیت علمی و بصری شهابباران. همچنین به شما پیشنهاد میکنیم برای درک بهتر این پدیده نجومی، در تور بارش شهابی برساووشی آفتاب کلوت شرکت کنید. میخواهیم یک شب خاطرهانگیز زیر بارش شهاب سنگ برایتان بسازیم؛ اگر رفیق نیمه راه نباشید و تا آخر همراهیمان کنید.
بارش شهابی برساووشی چیست؟
بارش شهابی برساوشی (Perseid Meteor Shower) معروفترین بارش شهابی سال است. این پدیده نجومی از شهابهای سریع و درخشانی تشکیل میشود که وقتی از جو زمین میگذرند، درخششی نورانی از خود بروز میدهند. اگر در محیطی بدون آلودگی نوری قرار بگیرید بهراحتی هر ساعت حدود 50 تا 100 شهاب را خواهید دید. بههمین دلیل است که بدون داشتن تجهیزات نجومی قابل رصد هستند. در جدول زیر مشخصات اصلی این رویداد نجومی را برشمردیم:
| معرفی بارش شهابی برساووشی | |
| نام علمی | Perseid Meteor Shower |
| منشاء بارش | ذرات به جامانده از دنبالهدار سوئیفت تاتل 109P/Swift-Tuttle |
| کانون بارش | صورت فلکی برساووش |
| زمان شروع بارش | تابستان (از اواسط تیر تا اواخر مرداد) |
| اوج بارش شهابی | 22 تا 24 مرداد |
| میانگین مشاهده شهاب در آسمان تاریک | 50 شهاب در یک ساعت |
| سرعت عبور شهاب | 59 کیلومتر در ثانیه |
| بهترین شرایط برای مشاهده | مکانی دور از شهر و بدون آلودگی نوری |
بارش شهاب سنگ یا بارش شهابی؟
میدانستید که بین شهاب سنگ و شهاب تفاوت وجود دارد؟ حتی چیزی بهعنوان شهابواره نیز وجود دارد که بسیاری از آن بیخبرند. اینجا میخواهیم تفاوت شهابواره، شهاب و شهابسنگ را برشمریم و به شما میگوییم اصطلاح بارش شهاب سنگ اشتباه است:
- شهابواره (Meteoroid): ذرات یا سنگهای کوچک فضایی هستند که هنوز وارد جو زمین نشدهاند.
- شهاب (Meteor) : شهابوارهای است که وارد جو زمین شده است و به دلیل اصطکاک با هوا میسوزد و نوری درخشان از خود بروز میدهد.
- شهابسنگ (Meteorite): اگر شهابواره پس از عبور از جو زمین نسوزد و به سطح زمین برخورد کند به آن شهابسنگ میگویند.
بارش شهابی برساووشی چگونه به وجود آمده است؟
حالا که متوجه شدید بارش شهابی برساوشی چیست، وقت آن است که به منشاء پیدایش آن بپردازیم. عموم مردم فکر میکنند که شهابها ستاره دنبالهدار هستند؛ اما این تصور اشتباه است. شهابها ذرات کوچک غبار آلودی هستند که در جو زمین میسوزند و رد نورانی زیبایی از خود بر جای میگذارند. این ذرات غبارآلود از دنبالهدار سویفت-تاتل (Swift-Tuttle) جدا شدهاند که هر ۱۳۳ سال یکبار به دور خورشید میچرخد و در مسیر حرکتش، ذراتی از یخ و غبار را در فضا پراکنده میکند.
دنبالهدار سوئیفت تاتل چیست؟
دنباله دار سوئیفت-تاتل، یک نوع دنبالهدار است که هر 133 سال به دور خورشید میگردد. این دنبالهدار منشاء پیدایش بارش شهابی برساووشی است. آخرین باری که دنبالهدار سوئیفت تاتل از درون منظومه شمسی مشاهده شد، به سال 1992 برمیگردد. هرچند با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نبود اما با دوربینهای دوچشمی و تلسکوپهای کوچک، بسیاری از مردم علاقمند و ستارهشناسان موفق به دیدن تصویر زیر شدند.
جالب است بدانید که قرار است دنبالهدار سویفت-تاتل در سال 2126 میلادی دوباره در آسمان شب ظاهر شود. تا آن زمان، ساکنان زمین میتوانند همچنان از اثرات عبور این دنبالهدار در سال 1992 بهرهمند شوند و زیباترین بارش شهابی را در اواسط تابستان به نظاره بنشینند.
کانون بارش شهابی برساووشی
اول از همه لازم است بدانید که به کانون هر نوع بارش شهابی، نقطه رادیانت میگویند. درواقع نقطه رادیانت جایی در آسمان است که امتداد مسیر حرکت شهابها از آن نقطه است. در بارش شهابی برساووشی، این نقطه در صورت فلکی برساووش قرار دارد.
صورت فلکی برساووش (Perseus) در نیمکره شمالی آسمان قرار دارد. این صورت فلکی به شکل مردی پهلوان است که سر غولی را بریده و در دست دارد و در شرق صورت فلکی (آندرومدا) واقع شده است. همچنین، این صورت فلکی در افسانههای یونانی به عنوان پسر زئوس و قهرمان داستانهایی مانند کشتن مدوسا و نجات آندرومدا شناخته میشود.
نکته: صورت فلکی که بارش شهابی به نام آن نامگذاری شده است، تنها به رصد کنندگان کمک میکند تا مشخص کنند که در یک شب مشخص در حال مشاهده کدام بارش هستند. صورت فلکی منبع و منشاء بارشهای شهابی نیست!
بهترین زمان برای رصد بارش شهابی برساووشی
رسیدیم به مهمترین سوالی که بسیاری از علاقمندان به تورهای نجومی میپرسند؛ بهترین زمان برای رصد بارش شهابی برساوشی چه موقع است؟ پاسخ سریع و کوتاه به این سوال را در جدول زیر مشاهده میکنید:
| بارش شهابی برساووشی کی هست؟ | |
| بازه زمانی | 17 تیر تا 25 مرداد (ژوئیه تا آگوست) |
| اوج بارش شهابی | 21 تا 24 مرداد |
| بهترین ساعت مشاهده | 2 تا 4 بامداد که آسمان تاریکتر میشود و صورت فلکی برساووش در موقعیت بالاتری در آسمان قرار میگیرد. |
| وضعیت ماه و نور آسمان | ماه نور کمی داشته باشد یا اصلا در آسمان نباشد. |
| مختصات رصد بارش شهابی برساووشی | صورت فلکی برساووشی در آسمان که در ساعت 23 شب در شمال شرق آسمان قرار میگیرد. |
بهترین مکان برای رصد بارش شهابی برساووشی
برای رصد این بارش شهابی باید به کجا برویم؟ هرجا که آلودگی نوری نباشد و غرق در سکوت آرامش باشد. همچنین اگر شانس با شما یاری کند و ماه کامل در آسمان نباشد، تبریک میگوییم! یک رصد بینقص و تکرار نشدنی در انتظارتان است. بهترین مکانها برای رصد بارش شهابی را در ادامه معرفی کردهایم:
- مناطق اطراف تهران: کاروانسرای دیر گچین، دشت لار
- بیابانهای بکر فاقد آلودگی نوری: بیابان لوت
- مناطق ساحلی: سواحل بکر خلیج فارس و دریای عمان
- پارکهای ملی و مناطق حفاظت شده
نکته: برای رصد بارش شهابی برساووشی مکانی را انتخاب کنید که افق بازی به آسمان داشته باشد و توسط کوهها احاطه نشده باشد. پیدا کردن این مکان مناسب کار سختی نیست، جایی در اطراف شهر تهران یا هر شهر دیگری که آلودگی نوری نداشته باشد را میتوانید انتخاب کنید. برای همین است که این سفرهای نجومی در دسته تورهای یک روزه تعریف میشوند و جزء سفرهای کوتاهمدت است.
تجهیزات مورد نیاز برای مشاهده بارش شهابی برساووشی
اتفاقا یکی از دلایل محبوبیت بارش شهابی صورت فلکی برساووشی، امکان رصد آن بدون تجهیزات پیچیده و گران قیمت نجومی است. فقط مهم است که در زمان و مکان درستی قرار بگیرید، بهراحتی و با چشم غیر مسلح میتوانید عبور شهابها را در بالای سرتان ببینید. اما برای آنکه رصد بهتری داشته باشید، همراه داشتن تجهیزات زیر را توصیه میکنیم:
- چراغقوه با نور قرمز تا چشمتان به تاریکی عادت کند.
- اپلیکیشنهای آسماننمای موبایل مانند Stellarium یا SkySafari
- دوربین دو چشمی برای وضوح دید.
- دوربینهای مجهز به تجهیزات عکاسی آسمان شب
مزایای شرکت در تور بارش شهابی
اگر میخواهید در بهترین مکان، بهترین زمان، همراه با کاربلدترین راهنمایان نجومی، این رویداد بینظیر را از نزدیک ببینید، به شما پیشنهاد میکنیم در تور بارش شهابی برساووشی آفتاب کلوت شرکت کنید. مزایای شرکت در این تور داخلی را در ادامه توضیح دادیم:
- برگزاری تور در بهترین مکان رصد بارش شهابی برساوشی
- انتقال ایمن به محل رصد
- برگزاری کارگاههای آموزشی نجوم در طول سفر
- معرفی صورتهای فلکی و اجرام آسمان
- رصد با تلسکوپهای حرفهای
- عکاسی نجومی (Astrophotography)
شرکت در این تورها میتواند علاوهبر تجربه رصد شهابها، علاقهمندی شما را برای نجوم وکیهانشناسی بیشتر کند.
نکات مهم شرکت در تور بارش شهابی برساوشی
برای شرکت در هر تور نجومی باید چند نکته زیر را حتما رعایت کنید:
- قبل از سفر درباره موضوعات اولیه نجوم کمی مطالعه کنید.
- حتما از چراغ قوه یا هدلامپ با نور قرمز استفاده کنید.
- لباس گرم با خود همراه داشته باشید. (چون شب را قرار است در فضای باز سپری کنید.)
- شب قبل از سفر حتما خواب کافی داشته باشید.
- در زمان رصد بارش شهابی برساوشی سکوت را رعایت کنید.
- به توصیههای راهنمای تور گوش دهید.
- یک زیر انداز یا پتو برای دراز کشیدن زیر آسمان شب همراه داشته باشید.
- برای مشاهده بارش شهابی صبر و حوصله داشته باشید.
- آب و مواد غذایی کافی با خود همراه داشته باشید.
سخن پایانی: شبی رویایی زیر باران نورانی آسمان
بارش شهابی برساووشی، فراتر از یک پدیده علمی، یک تجربه زیبای انسانی است؛ تجربهای که ارتباط ما را با عظمت کیهان زنده میکند. اگر تاکنون فرصت تماشای آن را نداشتهاید، امسال بهترین زمان برای آغاز این ماجراجویی آسمانی است. ما در این مطلب همه آنچه که باید درباره این بارش شهابی بدانید را توضیح دادهایم. به شما گفتیم که بارش شهاب سنگ اصطلاح اشتباهی است و از نظر علمی توجیه ندارد. همچنین زمان اوج بارش شهابی و بهترین مکان برای رصد این پدیده نجومی را به شما معرفی کردیم.
آژانسهای تخصصی تورهای نجومی با برنامهریزی دقیق، امنیت بالا و راهنمایی حرفهای، میتوانند تجربهای فراموشنشدنی را برای شما رقم بزنند. آفتاب کلوت، بهترین آژانس گردشگری ایران است که هرساله تورهای نجومی را با بالاترین کیفیت و با بهترین راهنمایان برگزار میکند. برای هماهنگی سفر میتوانید با این شماره تماس بگیرید: 02152827000 داخلی 100
سوالات متدوال درباره بارش شهابی برساووشی
شاید سوال شما هم در این بخش باشد. ما سعی کردهایم مهمترین پرسشها را درباره این موضوع مطرح کنیم و به هر کدام دقیقترین و کوتاهترین پاسخ را بدهیم:
بارش شهابی چیست؟
زمانیکه تعداد زیادی شهاب به طور همزمان و از یک نقطه مشخص در آسمان شب ظاهر میشوند، پدیده بارش شهابی رخ میدهد. شهاب نیز از ذرات جامد کوچکی تشکیل شده است که منشاء آن دنبالهدارها یا سیارکها هستند. زمانیکه زمین در مسیر حرکت خود به دور خورشید از میان این ذرات عبور میکند، ذرات با سرعت زیاد وارد جو زمین میشوند و بر اثر اصطکاک با هوا گرم شده و میسوزند. همین سوختن باعث ایجاد رگههای درخشانی در آسمان میشود که ما آن را به صورت شهاب میبینیم.
بارش شهابی کی است؟
بارش شهابی انواع مختلفی دارد که بسته به نوع آنها زمانبندی رصد تعیین میشود. مثلا بارش شهابی برساوشی از 17 تیر ماه آغاز میشود و تا 25 مرداد ادامه دارد. همچنین اوج بارش شهابی 21 تا 24 مرداد است.
آیا تا به حال بارش شهاب سنگ در ایران اتفاق افتاده است؟
زمانیکه شهابها از جو زمین رد شوند و به سطح زمین برخورد کند، بارش شهاب سنگ اتفاق میافتد. این اتفاق بارها و بارها در ایران افتاده است و شما میتوانید خصوصا در مناطق کویری با شهاب سنگهای زیادی را مشاهده کنید.
